Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka njoftuar se ekziston një “kornizë e një marrëveshjeje të ardhshme në lidhje me Grenlandën”.
Deklarata erdhi si surprizë pas ditësh tensionesh në rritje, që kulmuan me një kërcënim për të vendosur sanksione ekonomike ndaj tetë aleatëve të ngushtë të SHBA-së, të cilët kanë kundërshtuar planet e tij për të pushtuar territorin gjysmë-autonom të Danimarkës.
Pra, çfarë mund të përfshijë kjo marrëveshje dhe a do të jetë e pranueshme për Danimarkën dhe Grenlandën – të dyja e kanë bërë të qartë se nuk do të heqin dorë nga sovraniteti i ishullit më të madh në botë në Arktik?
Çfarë është thënë për marrëveshjen kornizë?
Presidenti Trump e bëri njoftimin në platformën e tij të mediave sociale Truth të mërkurën, pas bisedimeve në Forumin Ekonomik Botëror në Davos të Zvicrës.
“Bazuar në një takim shumë produktiv që kam pasur me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, ne kemi formuar kornizën e një marrëveshjeje të ardhshme në lidhje me Grenlandën”, tha ai.
Ai nuk dha detaje, por tha se bisedimet do të vazhdojnë për të arritur në marrëveshje.
Rutte, nga ana e tij, tha se nuk e kishte diskutuar çështjen kryesore të sovranitetit danez mbi Grenlandën në takimin e tij me Trump.
Pikëpamja në Danimarkë është se çështja është larg të qenit e përfunduar dhe se çdo marrëveshje duhet të arrihet së bashku midis Grenlandës, Danimarkës dhe SHBA-së.
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen tha se danezët mund të negociojnë “për çdo gjë politike; sigurinë, investimet, ekonominë”.
“Por ne nuk mund të negociojmë për sovranitetin tonë. Jam informuar se as ky nuk ka qenë rasti”, tha ajo në një deklaratë të enjten.
Gati 24 orë pas njoftimit të Trump, kryeministri i Grenlandës, Jens-Frederik Nielsen, tha se nuk i dinte detajet e marrëveshjes që po diskutohej, por ishte gati të negocionte një partneritet më të mirë me SHBA-në. Sovraniteti, megjithatë, ishte “një vijë e kuqe”.
I pyetur për rolin e Mbretërisë së Bashkuar, kryeministri Sir Keir Starmer nuk dha asnjë detaj, por tha: “Ne kemi qenë duke u koordinuar ngushtë me aleatët dhe të tjerët gjatë ditëve të fundit”.
A ka ndonjë detaj? Cilat janë opsionet?
Gazeta New York Times, duke cituar zyrtarë anonimë, tha se një ide në diskutim ishte që Danimarka të lëshonte sovranitetin mbi zona të vogla të Grenlandës ku SHBA-të do të ndërtonin baza ushtarake.
Ky rregullim do të ishte i ngjashëm me statusin e dy bazave ushtarake në Qipro, të cilat kontrollohen nga Mbretëria e Bashkuar.
Akrotiri dhe Dhekelia kanë qenë nën sovranitetin e Mbretërisë së Bashkuar që kur Qiproja u bë e pavarur në vitin 1960. Ky traktat është modifikuar që atëherë, por në thelb konsiderohet territor britanik.
Megjithatë, si Danimarka ashtu edhe Grenlanda kanë refuzuar heqjen dorë nga sovraniteti, raporton BBC, transmeton Klankosova.tv.
Duke argumentuar në favor të sekuestrimit të Grenlandës, Trump ka përmendur kërcënimin e anijeve kineze dhe ruse rreth ishullit, edhe pse Danimarka thotë se nuk ka kërcënim “sot”.
Lidhur me këtë pikë, aleatët e NATO-s janë përpjekur të sigurojnë SHBA-në se do të rrisin sigurinë në Arktik dhe Mark Rutte i tha agjencisë së lajmeve Reuters të enjten se marrëveshja kornizë do të kërkonte gjithashtu këtë kontribut.
“Nuk kam dyshim se mund ta bëjmë këtë mjaft shpejt. Sigurisht që do të shpresoja për vitin 2026, shpresoj edhe në fillim të vitit 2026.”
Një nga idetë që Mbretëria e Bashkuar ka kërkuar është ngritja e një Roje Arktike, tha të enjten Sekretarja e Jashtme e Mbretërisë së Bashkuar Yvette Cooper, e cila ishte “shumë e ngjashme me qasjen që NATO ka ndjekur ndaj rojes Baltike” – një mision për të rritur mbikëqyrjen e anijeve në Detin Baltik pasi kabllot kritike nënujore u prenë.
A do ta kënaqë Trumpin ndonjë marrëveshje pa ‘pronësi’?
SHBA-të kanë pasur një prani ushtarake në Grenlandë që nga pas Luftës së Dytë Botërore.
Sipas një marrëveshjeje të vitit 1951 me Danimarkën, SHBA-të mund të sjellin sa trupa të duan në Grenlandë. Ajo tashmë ka më shumë se 100 personel ushtarak të stacionuar përgjithmonë në bazën e saj Pituffik në skajin veriperëndimor të territorit.
Pra, diskutimet për të arritur një marrëveshje mund të përqendrohen në një rinegocim të asaj marrëveshjeje, sipas zyrtarëve amerikanë.
Dhe edhe nëse pengesa kryesore politike e transferimit të sovranitetit do të kapërcehej, ekziston një pengesë në faktin se e gjithë toka në Grenlandë është publike dhe nuk mund të blihet ose shitet.
SHBA-të kanë baza ushtarake në shumë vende – përfshirë Gjermaninë – por ato nuk përbëjnë territor sovran.
Një bazë e tillë i përket nominalisht Kubës – baza detare amerikane në Gjirin e Guantanamos. Ndërsa sovraniteti mbi zonën mbetet kubanez, SHBA-të kanë kontroll të plotë që nga viti 1903 – një traktat që mund të ndryshohet vetëm me pëlqimin e dy qeverive.
Por në fund të fundit, është një marrëveshje qiraje dhe Trump ka këmbëngulur që një marrëveshje e tillë për Groenlandën nuk është mjaftueshëm e mirë.
“Vendet duhet të kenë pronësi dhe ju mbroni pronësinë, ju nuk mbroni qiratë. Dhe ne do të duhet të mbrojmë Groenlandën”, tha ai dy javë më parë.
Për të marrë ishullin, ai ka kërcënuar të përdorë forcën – deri në një kthesë 180 cm në Davos ku e hoqi atë kërcënim në ndihmë të aleatëve të tij të NATO-s.
NATO u themelua në vitin 1949 mbi parimin se një sulm ndaj një aleati është një sulm ndaj të gjithëve. Këto sulme kishin për qëllim të vinin nga jashtë, dhe Danimarka e kishte bërë të qartë se një sulm ushtarak do të shënonte fundin e aleancës transatlantike, ku SHBA-të janë partneri kryesor.
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s është kritikuar për lëvdatat që i ka bërë vazhdimisht Presidentit Trump – në një moment duke e quajtur atë “baba”.
“Gjithmonë mund ta besosh Donald Trumpin në fjalën e tij. Kjo është arsyeja pse unë me të vërtetë mendoj se jemi shumë të lumtur që e kemi atë”, tha Rutte të enjten.
Kryeministrja daneze tha se kishte qenë në kontakt të vazhdueshëm me Rutten para dhe pas njoftimit të Trump. Por nuk është e qartë se çfarë – nëse ka pasur – kontribut danez që çoi në tërheqjen e fundit nga Trumpi.
Trump ka kërkuar të blejë Grenlandën nga Danimarka që nga hera e tij e parë në detyrë – dhe ai nuk është i vetmi president amerikan që përpiqet ta bëjë këtë.
Trump thotë se SHBA-të kanë nevojë për Groenlandën për t’u mbrojtur nga sulmet e mundshme nga Rusia dhe Kina.
Ai ka thënë gjithashtu se Grenlanda është thelbësore për planin e tij për të ndërtuar një sistem mbrojtës “Kupola e Artë”, i projektuar për të mbrojtur SHBA-në nga sulmet me raketa, dhe se aleatët evropianë mund të bashkëpunojnë në këtë përpjekje.
Së bashku me vendndodhjen strategjike të Grenlandës, SHBA-të kanë folur për rezervat e mëdha – dhe kryesisht të pashfrytëzuara – të mineraleve të rralla të tokës në ishull, shumë prej të cilave janë thelbësore për teknologjitë, duke përfshirë telefonat celularë dhe automjetet elektrike.
Trump nuk ka thënë se SHBA-të janë të interesuara për pasuritë e Grenlandës, por se një kontroll i SHBA-së mbi ishullin “i vendos të gjithë në një pozicion vërtet të mirë, veçanërisht sa i përket sigurisë dhe mineraleve”.
“Është një marrëveshje që është e përjetshme”,