TikTok-u, një platformë për ndarjen e videove të shkurtra, ka përfshirë në mënyrë të shpejtë një pjesë të madhe të popullsisë globale, përfshirë edhe Kosovën. Fëmijët dhe adoleshentët janë në mesin e përdoruesve më të shumtë të kësaj platforme, duke kaluar orë të tëra duke parë ose krijuar përmbajtje të ndryshme. Por ndërsa kjo platformë mund të duket si një burim argëtimi dhe kreativiteti, ndikimi i saj negativ në shoqëri dhe veçanërisht tek fëmijët është i thellë dhe alarmues, transmeton Telenews.al
Në në analizë dhe hulumtim të bërë nga redaksia e Telenews.al, vërehet se një nga problemet kryesore që ndikon tek fëmijët është mënyra se si TikTok-u ndryshon modelet e vëmendjes. Videot e shkurtra, që zakonisht zgjasin nga disa sekonda deri në një minutë, krijojnë një cikël të pandërprerë stimuli vizual, të cilin truri e percepton si shpërblim të menjëhershëm. Kjo ndjenjë e kënaqësisë së menjëhershme bën që fëmijët të humbasin interesin për aktivitete që kërkojnë përqendrim të gjatë dhe reflektim të thellë.
Ky problem bëhet veçanërisht i dukshëm në klasë, ku shumë fëmijë kanë vështirësi në përqendrimin për periudha të gjata kohe. Mësuesit raportojnë se fëmijët kanë tendencë të jenë të shpërqendruar dhe të paduruar kur kërkohet që të fokusohen në diçka përtej disa minutave. Ky është një problem serioz, duke pasur parasysh rëndësinë e aftësisë për përqendrim në procesin e të mësuarit.
Një tjetër ndikim negativ i TikTok-ut është përhapja e përmbajtjes së papërshtatshme për moshën e fëmijëve. Edhe pse ka disa masa mbrojtëse që platforma ka vendosur për përdoruesit më të rinj, këto masa shpesh mund të anashkalohen. Përmbajtjet që përmbajnë dhunë, seksualitet të hapur, apo promovojnë sjellje të rrezikshme janë të qasshme për fëmijët me disa klikime.
Kjo përmbajtje e dëmshme mund të krijojë perceptime të gabueshme mbi realitetin dhe mund të ndikojë në formimin e vlerave dhe normave sociale të fëmijëve. Më shumë shqetësim ngre fakti se shumë prej influencuesve në TikTok promovojnë qëndrime dhe sjellje që nuk përkojnë me vlerat e shëndosha edukative.
Problemet e shëndetit mendor
Përdorimi i pakontrolluar i TikTok-ut ndikon gjithashtu negativisht në shëndetin mendor të fëmijëve. Krahasimi i vazhdueshëm me të tjerët në platformë, veçanërisht me influencuesit që shpesh shfaqen me një jetë “perfekte”, krijon presion të madh për t’u përshtatur me standarde të papërmbushshme. Fëmijët mund të zhvillojnë ndjenja të pamjaftueshmërisë, duke përjetuar mungesë të vetëvlerësimit dhe një presion për të arritur pamje dhe sukses të padisponueshëm për ta.
TikTok-u ka një algoritëm që promovon përmbajtjen që merr më shumë “pëlqime” dhe “shpërndarje”, gjë që ndikon drejtpërdrejt në sjelljen e përdoruesve. Fëmijët shpesh përpiqen të krijojnë përmbajtje që mund të ketë një ndikim viral, ndonjëherë duke bërë kompromise mbi etikën ose sigurinë e tyre për të fituar njohje. Kjo kulturë e viralitetit mund të çojë në ndjenja të ankthit dhe depresionit në rastet kur fëmijët nuk marrin vëmendjen që kërkojnë nga përmbajtja e tyre.
Varësia nga teknologjia dhe ndikimi në zhvillimin fizik
Shumë prindër dhe ekspertë shëndetësorë kanë vënë në dukje një rritje të varësisë nga teknologjia te fëmijët që përdorin TikTok. Kalimi i shumë orëve para ekranit të telefonit, duke lëvizur nga një video në tjetrën, krijon një varësi që është e vështirë të kontrollohet. Kjo varësi çon në një ulje të aktiviteteve fizike, gjë që ndikon negativisht në zhvillimin e tyre fizik dhe mirëqenien e përgjithshme.
Për më tepër, kalimi i shumë kohës në TikTok mund të çojë në çrregullime të gjumit. Shumë fëmijë përdorin telefonat para se të shkojnë për të fjetur, duke reduktuar cilësinë e gjumit dhe duke prekur produktivitetin e tyre gjatë ditës së nesërme.
Ngushtimi i perspektivës kulturore dhe sociale
Një tjetër aspekt i TikTok-ut që nuk duhet anashkaluar është mënyra se si ai ngushton perspektivën kulturore dhe sociale të fëmijëve. Algoritmet e platformës u sugjerojnë përdoruesve përmbajtje të bazuar në preferencat dhe shikimet e mëparshme, duke krijuar një “flluskë informacioni”. Fëmijët shpesh shohin përmbajtje që përputhet vetëm me interesat dhe mendimet e tyre të mëparshme, gjë që kufizon ndërveprimin me perspektiva të ndryshme dhe me informacione të reja.
Kjo është veçanërisht problematike në një kohë kur edukimi për diversitetin dhe empatinë sociale janë më të rëndësishme se kurrë. TikTok mund të ndihmojë në përhapjen e stereotipeve dhe të krijojë një ndarje më të theksuar midis grupeve të ndryshme kulturore dhe shoqërore, pasi përdoruesit janë më të prirur të ndjekin përmbajtje që i ngjan mendimeve të tyre, pa e zgjeruar horizontin.
Kultura e sfidave të rrezikshme
TikTok është bërë një vend ku shumë sfida të rrezikshme janë përhapur me shpejtësi. Fëmijët janë shpesh të influencuar nga këto sfida virale, të cilat ndonjëherë përfshijnë sjellje të rrezikshme si konsumimi i substancave, dhunë fizike, apo akte që mund të shkaktojnë dëmtime serioze. Një ndër sfidat më famëkeqe ishte “Sfida e Pluhurit të Kanellës,” që përfshinte gëlltitjen e një sasie të madhe kanellë, e cila mund të shkaktojë probleme serioze shëndetësore.
Fëmijët shpesh nuk janë në gjendje të vlerësojnë rreziqet e plota të këtyre aktiviteteve dhe mund të ndjekin sfida të tilla vetëm për të fituar famë të përkohshme në TikTok. Kjo tregon mungesën e një vetëdije kritike për përmbajtjen e rrezikshme që platforma nganjëherë promovon pa qëllim.
Si përfundim mund të konkludohet se:
TikTok-u mund të ketë disa aspekte pozitive, si nxitja e kreativitetit dhe argëtimit, por ndikimet negative të tij janë shumë më të mëdha sesa që paramendohet, veçanërisht tek fëmijët dhe ato janë të dukshme e alarmante. Prindërit, mësuesit dhe institucionet përgjegjëse duhet të jenë të vetëdijshëm për rreziqet që sjell kjo platformë dhe të ndërmarrin hapa për të mbrojtur fëmijët nga përmbajtjet e dëmshme dhe efektet afatgjata në shëndetin e tyre mendor dhe zhvillimin e përgjithshëm.
Për më tepër, duhet të nxisim një diskutim më të gjerë shoqëror mbi mënyrat se si mund të krijojmë një mjedis digjital më të sigurt dhe më edukativ për fëmijët, duke i ndihmuar ata të zhvillojnë aftësi kritike dhe të shëndetshme për të përballuar botën komplekse të teknologjisë së sotme.