Çfarë po humb Kosova çdo ditë nga mosfunksionimi i institucioneve?
Kosova po përballet sërish me një krizë institucionale, ndërsa zvarritja e konstituimit të Kuvendit po e mban vendin në pasiguri politike dhe po rrit shqetësimet për reformat, ekonominë dhe raportet me Bashkimin Evropian.
Pas zgjedhjeve të 7 qershorit, Kuvendi i ri ende nuk është konstituuar plotësisht. Përpjekjet për zgjedhjen e kryetarit të Kuvendit janë shoqëruar me shtyrje dhe përplasje politike, ndërsa afati kushtetues për konstituimin e Kuvendit ka qenë në qendër të debatit. Edhe shoqëria civile ka kërkuar nga partitë që të përfundojnë procesin dhe t’i japin vendit institucione funksionale.
Por, përtej krizës politike, pyetja është: çfarë kostoje ka kjo situatë për Kosovën?
💶 Fondet evropiane janë një nga çështjet kryesore
Kosova është përfituese e Planit të Rritjes së Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor dhe mund të përfitojë deri në 882.6 milionë euro në grante dhe kredi të favorshme deri në fund të vitit 2027.
Në prill të këtij viti, BE-ja nisi parapagimin prej 61.8 milionë eurosh, që përfaqëson 7 për qind të shumës totale të paraparë për Kosovën. Këto mjete janë të lidhura me zbatimin e Agjendës së Reformave dhe projekteve të infrastrukturës.
Problemi është se këto para nuk janë një shumë që Kosova e merr automatikisht. Sipas Komisionit Evropian, fondet lëshohen në bazë të përmbushjes së reformave dhe kushteve të përcaktuara.
Kjo do të thotë se vonesat institucionale mund ta vështirësojnë përmbushjen e reformave dhe, rrjedhimisht, edhe marrjen e kësteve të ardhshme.
Madje, në maj, Prishtina Insight raportoi se Komisioni Evropian kishte paralajmëruar se Kosova duhet të përshpejtojë zbatimin e reformave për të përfituar nga fondet e Planit të Rritjes.
🇪🇺 Integrimi evropian kërkon institucione funksionale
Një shtet që synon integrimin në Bashkimin Evropian duhet të jetë në gjendje të miratojë ligje, të zbatojë reforma dhe të marrë vendime institucionale.
Bllokada politike e bën më të vështirë këtë proces.
BE-ja e ka bërë të qartë se Kosova ka nevojë për institucione funksionale për të vazhduar me reformat dhe për të shfrytëzuar mundësitë financiare që janë në dispozicion. Përmes Planit të Rritjes, përveç 882.6 milionë eurove, BE-ja ka paralajmëruar edhe rreth 300 milionë euro të tjera për reforma dhe investime përmes instrumenteve të tjera evropiane në vitet e ardhshme.
🏗️ Projektet dhe reformat nuk mund të presin pafundësisht
Institucionet funksionale janë të nevojshme për miratimin dhe zbatimin e politikave publike, reformave ekonomike, projekteve infrastrukturore dhe marrëveshjeve ndërkombëtare.
Sa më gjatë të zgjasë bllokada, aq më shumë rritet rreziku që afatet për reforma të mos përmbushen.
Një analizë e publikuar pas shpërndarjes së Kuvendit në prill paralajmëronte se Kosova ishte nën presion kohor për të siguruar një pjesë të fondeve të BE-së, me reforma konkrete që duhej të përmbusheshin brenda afateve të caktuara.
📉 Pasiguria politike ndikon edhe në klimën ekonomike
Nuk mund të thuhet se çdo ditë e bllokadës i kushton Kosovës një shumë të caktuar parash, sepse nuk ekziston një llogaritje zyrtare e tillë.
Por pasiguria politike mund të ndikojë në vendimmarrjen e investitorëve, planifikimin e bizneseve dhe realizimin e projekteve që kërkojnë vendime institucionale.
Në një ekonomi të vogël si ajo e Kosovës, stabiliteti institucional është veçanërisht i rëndësishëm për krijimin e një klime të parashikueshme për investime.
👥 Në fund, faturën e paguan qytetari
Përplasjet politike zhvillohen në Kuvend dhe në tryezat e partive, por pasojat e tyre mund të reflektohen jashtë politikës.
Qytetari pret institucione që funksionojnë, ligje që miratohen, reforma që zbatohen, projekte që realizohen dhe mundësi të reja ekonomike.
Kur këto procese shtyhen, shtyhen edhe përfitimet që mund të vijnë prej tyre.
Për më tepër, krizat e përsëritura institucionale mund të dëmtojnë besimin e qytetarëve në sistemin politik dhe në aftësinë e partive për të përkthyer rezultatin e zgjedhjeve në institucione funksionale.
⏳ Kosova nuk po humb vetëm kohë
Kriza aktuale nuk është vetëm një betejë për një post në Kuvend apo për formimin e një qeverie.
Në lojë janë reformat, fondet evropiane, projektet publike, stabiliteti ekonomik dhe besimi i qytetarëve.
Kosova tashmë ka përfituar një pjesë të mbështetjes evropiane dhe ka potencial për të siguruar qindra miliona euro të tjera. Por përfitimi i plotë i këtyre mjeteve varet nga përmbushja e reformave dhe funksionimi i institucioneve.
Prandaj, pyetja që po shtrohet gjithnjë e më shumë nuk është vetëm kush është përgjegjës për bllokadën politike, por:
Sa mundësi po humb Kosova duke i lënë institucionet të bllokuara?